ERKENEK AĞZI VE
DİLİMİZİN GÜZELLİKLERİ
Erkenek, Türkçe’nin tabii sade ve
güzel konuşulduğu yerlerden biridir. Erkenek ağzı İstanbul ağzına
yakındır. Ayrıca Erkenek ağzının çevresindeki hiçbir yerle de bir
benzerliği yoktur.Yani Gölbaşı,Doğanşehir ve Sürgü ağzı
incelendiğinde sözcüklerin telafuzunun ne kadar farklı olduğu
görülebilir.
Erkenek ağzının kendine özgü en
belirgin özelliklerinden biri fiil çekimlerinin sonundaki “r”
harfinin düşmesidir.Yani; “bakmıyor” yerine “bakmıyo”- “gülüyorum”
yerine “gülüyom” şekli kullanılır.Erkenek ağzının bir diğer özelliği
de kelimelerin başındaki ve sonundaki sert sessizlerin
yumuşamasıdır. Bu özellik için örnekleri şöyle sıralayabiliriz:
 parmak
barmax
ak
ağ
koyun
goyun
Bazen de bu durumun tam tersi
görülmektedir kasabamızda. Yani Kelimenin başındaki yumuşak ünsüzün
sert söylenişine de örnekler vardır:
gömme
kömbe
dut
tut
Bu durum Erkenek ağzındaki
sadelikten ve güzellikten kaynaklanmaktadır.Erkenek ağzının
güzelliklerinden biri de dilimize sonradan giren yabancı kelimelerin
değiştirilerek söylenmesidir.Mesela “radyo” yerine “ıradov”,
“televizyon” yerine “televziyon” , “otobüs” yerine “otobos”,
“fabrika” yerine “pavlıka” denilmesi gibi.
Erkenek’te Türkçe’nin güzelliği
kelime zenginliğinden,atasözü ve deyimlerin manaya uygun
kullanılmasından,tekerlemelerdeki incelikten ve özellikle de
kadınların söyleyiş güzelliğinden gelmektedir. Erkenek ağzını
kadınların daha güzel kullandıkları aşikardır. Kadınlar, Türkçe’yi
daha sade ve özentisiz kullanırlar.Bu onların doğallıklarından
kaynaklanmaktadır.
Erkenek ağzının güzelliklerinden
biri de isimlerin değiştirilerek söylenmesidir.Öyle ki halkın
kullandığı isimler kalıplaşır ve isimlerin ilk şekli hiç söylenmez.Erkenek’te
isimlerin söyleniş şekli şöyledir:
Zılha
Zeliha Basiri
Basri
Eşe
Ayşe İdiris İdris
Eşatma
Ayşe Fatma Cumo
Cuma
Eşgül
Ayşegül Moddin
Muhittin
Fedime
Fadime
Gadir Kadir
Happa
Habibe
Nuru Nuri
İrebiye
Rabiya Heyri Hayri
Meyrem
Meryem Abızar Abuzer
Minever
Münevver Cayit
Cahit
Hayce
Hatice Niyat Nihat
Zayde
Zahide Devriş
Derviş
Havziye
Hafize Cangir
Cihangir
Hava
Havva Mılla Molla
Abdılla
Abdullah Faati
Fatih
 Aamet
Ahmet Apdıraman Abdurrahman
Hüsüyün
Hüseyin Baddin Bahattin
Omar
Ömer Sevli Selvi
Sabır
Sabri Sebaa Sabiha
 Alosman
Ali Osman Nuriddin Nurettin
 Hürü
Huri Bünyaami Bünyamin
Zöre
Zehra Nayme Naime
Hacaamet
Hacı Ahmet İrecep
Recep
 Haceli
Hacı Ali Mısdafa
Mustafa
 İrbeem
İbrahim Maamut
Mahmut
Memet
Mehmet Firdos
Firdevs
Erkenek ağzının kendine has
örnekleri ve konuşma şekilleri vardır. Günlük hayatta oldukça doğal
bir konuşmanın hakim olduğu kasabamızdan bu konuşmalara bazı
örnekler verelim;
Faydalı bir iş yapmadığı halde
yorgun olduğunu söyleyenlere şöyle denirdi;
-“Babamın çütüne mi gittin?”
Yaşının üstünde fazla konuşanlara;
-“Avrat avrat gonuşuyo, böyümüş de
güccülmüş.” denirdi.
Çok yemek yediği halde ha bire
acıkanlara ise şöyle denirdi;
-“Gannında cibil eniği mi var?”
Çok su içenlere de;
-“ Ne gadar çok su içiyon? Gannında
tuluk mu var?” denirdi
Bir kadın oyun oynayan çocuğunu
yemeğe çağırırsa ve o da yemeğe geç gelirse şöyle denirdi;
-“Ula nerde galdın? Yemen it yalına
döndü.Niye çağırıyom, çağırıyom da gelmiyon?”
Eğer çay yeterince demlenmemişse;
-“Bu nassı çay? Şükür’ün abdes suyu
gimi olmuş.” Denirdi
Eğer çay iyi demlenmiş ise de şöyle
denirdi;
-“Oooh ne güzel olmuş,davşan ganı
gimi.”
Yemekten sonra sofra eğer ortada
fazla kalmış ise evin büyüğü şöyle derdi;
-“Şu gomşunun gızını çağırın da
surfayı galdırsın.”
Kadınlar, uyanık ve yaramaz
çocuklar için;
-“Kele bacım cin gimi, gözü başı
oynuyo baksana..” derlerdi
Ayrıca Erkenek’te çoğu kadın
kocasına ismi ile hitap etmez. Kadın kocasının ismi yerine;
-“Bizim herif,gendi,çocukların
babası,bizimki” gibi ifadeler kullanırlardı.
Eğer karı-koca evde yalnızsa ve
kadın kocasına seslenmek zorunda kalmışsa yine kocasının ismini
söylemez ve şöyle derdi;
-“Helele, elemi”
Kadınlar evden erken kalkan misafir
için;
-“ O ne bacım ataş almıya mı
geldiniz? Daha saat gaç? Derlerdi.
Yakınlarından kötülük gören biri
şöyle derdi;
-“Kele anam akraba deemi, akrabayı
akrap soksun.”
Bir dosttan ayrılırken de ;
-“Hakkını helal eyle az duz
ekmeğini yemedik…” denirdi
Anasını babasını beğenmeyenlere de
şöyle denirdi;
-“Şuna bak, çeftten çıkmış da çefti
beğenmiyo..”
Eskiden kış genellikle kış
günlerinde evlerde yaşlılar bir birlerine anılarını anlatırlardı.Bu
anlatma esnasında bir kişi anlatacağı şeyi unutur ve başkası
hatırlatırsa ona;
-“Hah! Atana rahmet! Sen benden çok
yaşıyacaan..” denirdi.
Erkenek ağzının en güzel örnekleri
genellikle mahallede kadınlar arasındaki doğal konuşmalar sonucunda
ortaya çıkar. En güzel örnekleri, evlerinin önüne oturmuş
sohbet eden kadınların
konuşmalarından verelim:
-
“Gız
Eşaatmoov…
-
Buyur
Eşe Bacı…
- Hel
şu senin mesere gazanını ver de Döndüynen bekmez gaynadacaak.
- Eşe
Bacı benim elim bulaşık, içerdeki makadın önünde geç de al.
Kendisi de hamile olan gelin,
komşusunun doğum yaptığını haber verir;
-“ Gıız Aynı Bacı,Aynı Bacııı!!!
-“Noldu gız, heyir mi?”
-“Fedime Bacını gelini Eşgül
gurtulmuş, duymadın mı?
-“Eyi gızım eyi, gözün aydı, darısı
başına olsun. Gız mı oğlan mı?
-“Gız, gız.”
-“Eyi, yazzıık.”
Tarla sulamadan gelen biriyle
karşılaşan iki kişi sorar;
-“Gurtardın mı Haceli?”
-“Yok Mısdafa Dayı iki evleem galdı.”
-“ Ula Nuriddin, bu sizin Haceli de
tallada gurbaa ötdürüyo zaar.”
-“Bildiin gimi deel, talla da
yiin kemreli, iki ağız suyu govarıyom su ö seet tallada gayboluyo.”
Son söz olarak; kasabamızda
konuşulan dilin değişmemesi ve bizden sonraki nesillere de
aktarılması bizim tek temennimiz. Çünkü Erkenek ağzı, Erkenek
kültürünün en önemli bir parçasıdır.Ve yozlaşmadığı sürece de öyle
kalacaktır.
Kültürümüze sahip çıkmak ve onu
yaşatmak temmenisi ile…
Yazan: Salman TOPAL
(Erkenek ağzına benzerlikleri
bağlamında çalışmanın bazı bölümlerinde Mu |
| Yorum |
#1 |
- Şubat 21 2010 00:45:17
|
| Yorum yaz |
|
Yorum göndermek için lütfen üye girişi yapın.
|
| Oylama |
|
Sadece üyeler oylayabilir.
Lütfen Üye olun ya da Üye girişi yapın.
Henüz bir oylama yapılmamış.
|
|
| Köşe Yazıları | |
| | |
| Memurlarımız | |
| | |
| Eski Dostlar | |
| | |
| Gurbetten Mesaj Var | |
| | |
|  Üye Girişi | |
|
| | |
|
Gurbetten Mesaj Var
